Fransız Jules Verne’e Telif Ödeyen Türk

Yazan: admin | 25 Ocak 2012 | Kategoriler: Arka Pencere
Etiketler: Ahmet İhsan Tokgöz, çeviri, ermeni soykırımı, frank, fransa, korsan yayın, müze, telif hakları, tevfik fikret

Telif hakkı; bir fikrin, eserin, ürünün kullanılması ve yayılması ile ilgili hakların ve hak sahiplerinin yasalarla belirlendiği bir haktır. 1951 yılında kabul edilen “Türkiye Cumhuriyeti Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu” ile telif hakları yasal güvence altına alınmışsa da hala korsan yayıncılık ve telif kavgaları devam etmektedir. Peki, daha bu kanun çıkmadan ve de bundan 122 yıl önce bir Türkün ünlü Fransız yazar Jules Verne’e telif parası ödediğini biliyor muydunuz?

“Vingt mille lieues sous les mers.” Yani bizdeki adıyla “Deniz Altında 20.000 Fersah.” Bu romanı okumayanınız yok gibidir. Jules Verne eserinde günümüzün denizaltı gemisinden bahsetmektedir. Bunun gibi o zaman hayal bile edilemeyecek kurgularla romanlarını yazmış ve neredeyse 100 yıl sonrasının keşiflerine romanlarında yer vermiştir. Aya Yolculuk, 80 Günde Devriâlem, Yeşil Işın, Meteor Avı…

Oysa 1889 yılına kadar Jules Verne’i Osmanlı döneminde kimse tanımıyordu. Deniz Altında 20.000 Fersah adlı kitap bir Türk tarafından Osmanlıcaya(daha sonra Türkçeye) çevrildi. İlk çevirisini 16 yaşında yapan bu kişi, Servet-i Fünun dergisini ilk çıkaran, Tevfik Fikret’ten Oktay Akbal’a kadar önemli yazarlara katkıda bulunan döneminin önemli yazarı ve gazetecisi Ahmet İhsan(Tokgöz) Bey.

1868- 1942 yılları arasında yaşayan Ahmet İhsan Bey’in özelliği sadece çeviri yapması değil asıl onu önemli kılan 1966 yılında Fransa’daki bir sergide ortaya çıkan bir belge ve ödeme dekontu. Belgede şunlar yazılı.

“Tarih: 14 Kasım 1889.
Eser adı: Vingt mille lieues sous les mers. 12 klişe. Türk diline mahsus çeviri hakları.
Telif çeviri hakkı sahibi: Ahmet İhsan Bey.
Bedel: 153,40 frank ve posta ücreti 9,60 frank.
Ödenen bedel: masraflar dâhil toplam 234 frank”
Ödeme yapılan: Editör Heltz.”

Jules Verne’in 1870 yılında yazdığı bu eser için Ahmet İhsan Bey o zamanın parasına göre yüklüce bir telif ücreti ödemiş. Dikkatinizi çekerim; tarih 1989 değil, 1889! Düşünün ki o zamanda bir Türk aydını cebinden para ödeyerek Fransız Jules Verne’in eserlerini memleketinde tanıtıyor.

Yıl 1966. Fransızlar medeni olarak, telif tarihinin ilkleri arasında yer alan bu belgeyi müzesinde sergilemiş. Allah razı olsun.

Yıl 2012. Fransızlar “Ermeni Soykırımı İnkâr” yasasını senatoda onaylıyor.

Seneler sonra bu belgeyi hangi medeni cesaretle hangi müzede sergileyecekler, merak ediyorum.

Bu yazıyı beğendiyseniz, bunları da okuyun!:

1. Türk Sinemasının İlk Seks Açılımı:Sermet Serdengeçti
2. İngiliz Kadınlarına Göre Türk Erkekleri 9. Kötü Sevgili!