Nerde Eski Ayranlar:Evde Yayık Ayranı

Yazan: admin | 15 Haziran 2009 | Kategoriler: Yaşam-Güzellik-Sağlık-Lezzet
Etiketler: deri, ısıtma, kalay, köy, mikser, parmak, pastörize, peynir, serçe, su, süt, tarif, tencere, tereyağ, tulum, tuz, yoğurt

Milli ürünlerimizden biri olarak yoÄŸurdun girmediÄŸi ev yoktur. Ayran: tabirinizce yoÄŸurdun sulu hali. Öyle mi zannediyorsunuz. Hazır kutu, ÅŸiÅŸe ve market ayranlarından bahsetmiyorum. Hele evde yoÄŸurda su katarak yaptığınız ayrandan hiç bahsetmiyorum. Bir zamanlar adına “katık” denilen yayık ayranından baÅŸlayacağım hikayeye.

ÇocukluÄŸumda adına “katık” denilen çok sulu bir ayran yapılırdı. Tavana ipler ile asılan uzun yayıklara dökülen yoÄŸurt ve su. Sürekli olarak belli bir ritimde çalkalanırdı. Ortasındaki 20-30 cm çapındaki yuvarlak deliÄŸin üzeri bir tülbentle kaplıydı. Ara sıra bu tülbent açılır ve ayranın üzerine birikmiÅŸ yaÄŸ, süzgeç yardımı ile alınırdı. Saatlerce “çıttak, çottak..” sesleri çıkaran bu yayığın sesine ocakbaşında yanan odunların çıtırtısı eÅŸlik ederdi. Alından süzülen terler el yordamı ile sıyrılır ve basma eteÄŸin kenarına süs diye bezenirdi. Ä°ÅŸte; Ayran böyle bir emeÄŸin sonucunda ortaya çıkan bir ÅŸeydi.

Hani diyorlar ya tereyağı zararlı, yok kalp yok kollestrol. Hepsi hikaye! Bahçede, tarlada ilaçlanmamış ot, çiçek, elma, kekik yiyen hayvanlardan sağılan sütün yoğurt yapımıyla başlayan hikayesi, ona su katılarak ve çalkalanarak: hem tereyağı elde edilmesi hem de günlerce dayanan ve neredeyse son kullanma tarihi olmayan ayranlarla devam ederdi. Tuz asla katılmazdı bu mavimtrak renkli ayrana. Hele azıcık ekşimeye yüz tutsun, tadı bir başka keskin oluyordu insanın susuzluğunu zevkle bastırırcasına.

Şimdilerde hazır paket ayranlar var. Güzel! Herkes yayık yaymıyor artık. Yayıyor! Sözüm yok ama bu hazır ayranlar yoğurttan değil, direk olarak süttten bozma yapılıyor. Yani süt, mayalanıp yoğurt halini aldıktan sonra sulandırılıp ayran olmuyor. Yoğurttan ayran yapmanın maliyeti pahalı ve işlemi uzun olduğu için -yöntem olarak- yoğurt kültürü katılarak ve direk işleme metodu kullanılarak ayaran imal ediliyor. İçine tuz da katılarak, adına ayran diyemeyeceğim bu sıvının raflarda daha uzun süre kalması sağlanıyor.
Evinizde birazdan kısa tarifini vereceÄŸim bu tadı hem kendiniz hem de ailenize tattırmak ister misiniz? Kiminiz diyecek ki; “Yahu, ayranın tarifi olur mu?” Olur efendim olur! Hani büyüklerin bir sözü vardır ya “Ayranı yok içmeye, at ile gider…” Büyüklerin sözünü unutmamak lazım. Bu söz boÅŸuna söylenmemiÅŸtir.

O zamanlar evde ayran olmaması evin bereketsizliğine delalettir. Çünki ayran, miktarının bolluğu ile ikram elçisidir. Yoldan geçene, konu komşuya ikram edilen bir tas katık (ayran), dua alma sebebiydi. Köylerde, şehirlerde, hatta şehirler arası otobüslerde yolculara ayran ikram etmek, kolonya dökmenin yanında bir gelenekti. Bu sağlıklı, doğal, serinletici sıvı, ulusal içeçeğimiz kahve ve çaydan daha önemliydi. Çay ve kahve kent kültürü iken ayran, Anadolu insanının hem aşı hem de ikram niyetine göz tokluğu idi.

Hep düşünmüşümdür; Bugün marketlerde boy gösteren ayranların içinde hep tuz var. Köpüklü Susurluk ayranın da bile tuz var ama neden bazı bölgelerde -ÅŸimdilik Karadeniz yöresinde gördüğüm, belki baÅŸka yörelerde de bu alışkanlık var- tuz katılmazdı ayranlara. Tuz, ayranın ömrünü uzatan ama besinsel deÄŸerini öldüren bir saklama kılıfıdır. Tuz katılmayan ayran ekÅŸimeye yüz tutardı. Büyük kazanlarda saklanan ayran kokusu ve -o zamanlar buzdolabı yok- üzerinde biriken tortusu ile ipucu verirdi, kendisi hakkında. Ä°ÅŸte o zaman, ayran süzülür ve kalan sıvı ile içine ekmek benzeri ÅŸeyler katılıp, kaynatılarak çorba ya da bez torbalara konulup, güneÅŸte bırakılarak “çökelek” dediÄŸimiz peynir elde edilirdi. 20 litre ayrandan 100 gram peynir çıkardı ama o peynirin tadı, doÄŸallığı ÅŸimdi hiçbir yerde yok. Yapan da yok zaten.

Bu kadar uzun hikayeden sonra gelelim ayran tarifine;

Malzemeler:

• 1 kg. yoÄŸurt. Mümkünse hazır deÄŸil ev yapımı ya da köy yoÄŸurdu.
• 1 su bardağı süt. Yine mümkünse pastörize deÄŸil, taze sağılmış ve kaynatılmış süt.
• 1 lt. su.
• Tuzu nerede demeyin. Asla tuz yok!
• Kalaylanmış bakır tencere. Mümkünse büyük olsun. Bakır tencereniz yoksa çelik tencere de iÅŸinizi görür.

Yapılışı:

1. Yoğurdu tencerede mikser yardımı ile 5 dk. çırpın.
2. Tencereyi ocaÄŸa koyup ısıtıyoruz. “Ayran ateÅŸe konur mu? Bu adam delirmiÅŸ demeyin!”
3. Kısık ateşte karıştırarak bir kaç dk. ısıtıyoruz.
4. Serçe parmağınızı karışıma sokun 7 sn. dayanıyorsanız hazır demektir.
5. Ocaktan aldığımız tencereye süt ve suyu ilave edip 5 dk. daha çırpıyoruz.
6. Arzuya göre fazladan su ilave edebilirsiniz.
7. Köpürmeye başlayan ayranımız sizce hazır değil mi? Hayır! Daha bitmedi.
8. Tencerenin ağzını kapatıp buzdolabında 2 saat dinlendiriyoruz.
9. Tekrar mikser yardımı ile 10 dk çırpıyoruz.
10. Bu arada süt gerçekten doğal ve yağlı ise üzerinde sarı sarı yağ birikecektir.
11. Biriken bu yağları süzgeç yardımıyka bir tabağa alın. Kahvaltıda lazım olur.
12. Ayranınız yoktur belki, ama size ellerimle sunarak afiyet olsun diyorum.

Not: Bu yemek kategorisinde son yazım idi. Bundan böyle aykırı lezzetlerim “DoÄŸadan DoÄŸal Yemekler” baÅŸlığı altında http://geldeyeme.blogspot.com/ adlı blogumda devam edecek.

Bu yazıyı beğendiyseniz, bunları da okuyun!:

1. Eski Şarkıcılardan Kim Kaldı
2. Evde Doğal Temizlik İçin Karbonat

“Nerde Eski Ayranlar:Evde Yayık Ayranı” için 6 Yorum

1. Orhan diyor ki:

   23/11/2011, 02:16

   Sütü 1 lt den 1 su bardağı olarak güncellemişsiniz. Evet süt bir su bardağı olunca daha güzel oluyor.
2. admin diyor ki:

   18/11/2011, 14:31

   Merhaba,

   Tarifi yanlış uygulamış olabilir misiniz? Zira süt miktarı 1 su bardağı olacak. Siz 1 litre denemişsiniz. Saygılarımla,
3. Orhan diyor ki:

   12/11/2011, 04:27

   Tarifi bende uyguladım pek güzel olmadı. Sütün 1 litre olması çok fazla. Deneyecek kişiler yarım litre koysun derim. Resimdeki ile alakası yok onu söyleyeyim. Resimdeki ayranı yapmak isteyen soda yoğurt ve tuz ile yapabilir.
4. admin diyor ki:

   15/06/2010, 11:35

   Özgür Bey,

   Tarifim doğru. Resimde gördüğünüz de bu tarif. Nasıl yaptığınızı sırasıyla bir anlatır mısınız? Sevgilerimle
5. özgür akıllı diyor ki:

   14/06/2010, 20:54

   Aynen tarifteki gibi.malzemeleri buldum buluşturdum.vaktimi verdim.Bir ümitle ve hevesle.
   emek ettim.Bolca yaptım.Tam 5 litre.Ölçülere uyarak.Ama hiç birşeye benzemedi.Hiç denemeyin derim.Gidin güzel yapan biryer bulup alın ve için.Sonu Hüsran oldu.
6. ankara evden eve nakliyat diyor ki:

   02/10/2009, 16:46

   çok teşekkürler çok sağolun,oldukça güzel bir site ve emekler boşa gitmemiş çok teşekkür ediyoruz emekleriniz için, emeğe saygı.